Begeleiden voorbij het oplossen

DANCING IN THE DARK, LEADING TO THE LIGHT

Soms is het meest ongemakkelijke in een begeleidingsgesprek niet dat wat de ander vertelt, maar wat het bij mij oproept. De neiging om gerust te stellen en perspectief te bieden. Dan voel ik hoe sterk mijn reflex is om pijn weg te nemen. En hoe spannend het is om juist dat niet te doen. Om samen aanwezig te zijn bij wat er is. Misschien is dát wel waar begeleiderschap begint: in het verdragen van het niet-weten, en in het durven dansen in het donker.

TERUGVAL

In een gesprek met een coachee, moeder van twee jonge kinderen, werd dit scherp voelbaar. Tien jaar eerder had zij therapie gehad voor paniekaanvallen. Het was lange tijd rustig, maar nu merkte ze dat de angst weer terugkwam. Niet alleen de angst zelf, maar vooral de vrees dat ze terug zou vallen.

Wat zich bij haar aandiende was niet alleen de paniek, maar ook schaamte en een harde, veroordelende innerlijke stem. Een stem die alles overschreeuwde, alsof er voortdurend een radio te hard aanstond, zonder volumeknop. Die haar vertelde dat ze faalde. Dat ze niet sterk genoeg was. Dat ze dit al lang achter zich had moeten laten.

Ik neigde sterk om haar gerust te stellen en haar pijn te verzachten. Tegelijk voelde ik mijn eigen ongemak. Haar verdriet raakte me, haar angst maakte mij onrustig. In mijn hoofd gingen allerlei gedachten rond: moet ik haar niet helpen relativeren?

Maar ik voelde ook mijn grens. Ik kon haar niet beloven dat het goed zou komen. Ik wist niet of deze paniek opnieuw zou verdwijnen. En juist dat niet-weten maakte het spannend om te blijven. Het vroeg van mij om mijn eigen behoefte aan oplossen en geruststellen opzij te zetten. Op dat moment besefte ik dat dit gesprek iets anders vroeg dan wat ik geneigd was te doen.

KANTELPUNT

Geluk is een opdracht geworden, en ongelukkig zijn voelt al snel als persoonlijk falen. In De kunst van het ongelukkig zijn beschrijft psychiater Dirk De Wachter hoe problematisch die houding is. Pijn hoort bij het leven. Het is geen afwijking die gerepareerd moet worden.

Die neiging om pijn weg te nemen was lange tijd ook mijn eigen manier om met moeilijke gevoelens om te gaan: doorgaan, oplossen, volhouden. Tijdens mijn burn-out liep ik vast in die voortdurende strijd tegen wat er was. Ik wilde me beter voelen, sterker zijn, het onder controle krijgen. Maar hoe harder ik vocht, hoe verder ik vastliep.

Het kantelpunt kwam niet toen mijn gevoelens verdwenen, maar toen ik de strijd ermee losliet. Niet de pijn ging weg, maar het verzet. Daardoor kon ik mij weer richten op wat ik werkelijk belangrijk vond.

Wanneer ik nu een coachee begeleid die overspoeld wordt door angst en schaamte, voel ik die oude reflex soms nog opkomen: de drang om te verzachten, te redden, het lichter te maken. Want blijven vraagt niet alleen iets van de ander, maar ook van mij. Het vraagt dat ik mijn eigen neiging om pijn te vermijden onder ogen zie, en kies om er niet naar te handelen.

Vanuit dat besef koos ik om mijn coachee niet weg te trekken bij haar angst, maar samen ruimte te maken voor wat zich aandiende: de paniek, de boosheid, het verdriet. Niet om het groter te maken, maar om het niet langer te bestrijden.

Ik gebruikte de metafoor van een schip op zee. Zij was het schip dat de storm, haar gevoelens, kon dragen. Dat een anker kon uitgooien, zodat ze niet op de klippen sloeg: niet vechten tegen de storm, maar erin blijven.

In de sessie daarna vertelde ze wat dit haar had gebracht. Wanneer de storm zich aandiende, hoefde ze niet meer te vluchten in afleiding en vermijding. De angst verdween niet, maar er ontstond iets anders: de bereidheid om te dragen wat zich aandiende. Niet opgelost, maar geïntegreerd in het leven. Niet als eindpunt, maar als een andere manier van verdergaan.

Dit is wat begeleiden voor mij ten diepste is. Niet het wegnemen van pijn, maar het verdragen ervan, samen. Dat vraagt dat we ons eigen ongemak en het niet-weten kunnen uithouden.

VAKMANSCHAP

Begeleiderschap vraagt soms dat we erkennen dat ons gebruikelijke repertoire niet helpt. Dat harder werken, analyseren of oplossen geen beweging brengt. Niet omdat we niets meer te bieden hebben, maar omdat iets anders wordt gevraagd. Begeleidingskunde is vakmanschap als je jezelf toestaat om niet te weten en te kunnen zijn. Dit is geen vanzelfsprekende houding; ik merk nog steeds hoe sterk de neiging kan zijn om gerust te stellen of pijn te verzachten.

Als ik me hier bewust van ben, ontstaat ruimte om verder te werken. Niet ondanks de pijn, maar vanuit haar aanwezigheid. Waar pijn voelbaar wordt, blijkt vaak iets van waarde geraakt te worden. Verlangens en pijn blijken twee zijden van dezelfde medaille. Pas wanneer we leren blijven bij die spanning, wordt het mogelijk om richting te geven aan wat we werkelijk verlangen, en om stappen te zetten die daarbij passen. Misschien is dat wat ‘dancing in the dark, leading to the light’ betekent. Niet wachten tot het licht wordt, maar leren bewegen terwijl het donker is. En telkens opnieuw oefenen om te blijven, zodat er ruimte ontstaat om te leven in het licht van wat belangrijk is.

Erik Visser is juridisch adviseur en oprichter van Bureau Geestkracht. In zijn coaching werkt hij met ACT, innerlijk kindwerk en systemische perspectieven.

E-mail: evisser.eu@gmail.com. Website: www.bureaugeestkracht.nl.